मेघौली । थारु, कुमाल, दराई, बोटे आदि आदिवासीहरुको मौलिकता र सांस्कृतिक सभ्यतालाई एकै थलोबाट प्रदर्शन गराउने ध्येयले भरतपुर महानगरपालिका–२८, भंगाहामा साझा कल्चर हाउस निर्माण भएको छ । मेघौली क्षेत्रभित्र बसोवास गर्ने समुदायका कला–संस्कृति, रहनसहन र परम्परागत शैलीलाई प्रदर्शन गराउने लक्ष्यसहित बहुसांस्कृतिक भवन बनाइएको हो ।

श सरकार वन, पर्यटन, उद्योग तथा वातावरण मन्त्रालय, पर्यटन विकास आयोजनाले गत आर्थिक वर्षमा ५० लाख रूपैयाँ रकम छुट्टयाएर भवन निर्माण सुरू भएको भए पनि भवन अधुरो रहेपछि बागमती प्रदेश सरकारको पर्यटकीय गन्तव्य विकासका निम्ति विनियोजित रकमबाट बहुसांस्कृतिक भवन थप निर्माणका निम्ति २ लाख ६७ हजार थप रकम विनियोजन गरिएको निवर्तमान बागमती प्रदेशसभा सदस्य कृष्णप्रसाद भूर्तेलले जानकारी दिए ।

उनले प्रकृतिले नै पर्यटकीय गन्तव्यको उपमा दिएको मेघौलीमा बहुसांस्कृतिक भवनको निर्माणले यस क्षेत्रमा आउने पर्यटकहरुका लागि सांस्कृतिक कार्यक्रममा रमाउन सहज माध्यम बन्ने बताए । मेघौलीमा थारु समुदायले २०६७ माघ १० गतेदेखि होमस्टे सुरू गरेका हुन् । पाँच घरबाट सुरू भएको होमस्टे अहिले आठवटा घरमा सञ्चालित छ । बहुसांस्कृतिक भवनले होमस्टेलाई सांस्कृतिक कार्यक्रम देखाउन सहज हुने उनले बताए ।

निवर्तमान प्रदेशसभा सदस्य भूर्तेलले प्रदेश ३ सरकारले प्रदेशभित्रका १३ वटा जिल्लामा १० वटा पर्यटकीय गन्तव्य घोषणा गर्दा मेघौलीलाई विशेष प्राथमिकतामा राखेको र मेघौली राइनो पार्क बनाउन बजेट विनियोजन गरेको बताए । नारायणी नदीमा क्रुज सञ्चालनको तयारी भइरहेको समयमा क्रुजको बन्दरगाह गोलाघाटमै हुने भएकाले पनि मेघौलीको सम्भावना अझै बलियो रहेको उनको भनाइ छ ।

अल्पसंख्यक आदिवासी कुमालजातिको मौलिक कला र संस्कृतिको संरक्षण र संवद्र्धन गर्दै जीवन्त राख्नका लागि भरतपुर–२८, पर्साबजारमा कुमाल सङ्ग्रहालयको निर्माण भइरहेको छ । अधुरो सङ्ग्रहालयको बाँकी संरचना निर्माणका निम्ति बागमती प्रदेश सरकारले पर्यटकीय गन्तव्य विकासका निम्ति थप १ लाख ४१ हजार विनियोजन गरेको छ । सो रकमले कुमाल सङ्ग्रहालयको गेट बनाउन लागिएको सङ्ग्रहालयका अध्यक्ष जयमंगल कुमालले बताए ।

सङ्ग्रहालयमा कुमालजातिको मौलिक कला, संस्कृति, परम्परा र संस्कारको संरक्षण र संवद्र्धनका सामान राखिने उनले बताए । माछा मार्नका लागि प्रयोग हुने पुराना सामग्रीहरु, कुमालजातिको जन्म संस्कार, विवाह संस्कार, मृत्यु संस्कारका निम्ति चाहिने सामग्रीहरु, कुमाल समुदायका पहिरन पुरूषहरुको सेतो कोराको टोपी, सेतो लँगौटी र तीन हातबराबरको कछाड, टाउकोमा फेटा बाँधी पछाडि कम्मरमा खुर्पेटो र महिलाहरुको गुन्यूचोली, नाकको बुलाँकी, कानको ढुङ्ग्री र गलामा लगाउने विभिन्न किसिमका माला सङ्ग्रहालयमा राखिने अध्यक्ष कुमाल बताउँछन् ।

यस्तै, भरतपुर–२७ मेघौलीमा मगर सांस्कृतिक सङ्ग्रहालय शुभारम्भ भएको छ । पूर्वमन्त्री विक्रम पाण्डेद्वारा उद्घाटन गरिएको यो सङ्ग्रहालय नेपाल मगर प्रारम्भिक समिति मेघौली, शुक्रनगर र जगतपुरद्वारा निर्माण गरिएको हो । सङ्ग्रहालयका लागि देउमाया थापामगरले भूमिदान गरेकी थिइन् । सङ्ग्रहालयमा मगरजातिको संस्कृति झल्कने खालका सामान राखिएको छ भने विसं ०५५ सालदेखि मेघौली विमानस्थल परिसरमा आदिवासी थारु समुदायको परम्परा र संस्कृति झल्कने थारु सांस्कृतिक सङ्ग्रहालय सञ्चालनमा छ ।

सङ्ग्रहालयमा थारु समुदायको जन्मदेखि मृत्युसम्मको संस्कृतिसँगै थारु समुदायले परम्परादेखि प्रयोग गर्दै आइरहेका विभिन्न हातहतियार, पोसाक, भाँडाकुँडा तथा सङ्ग्रहालयको भित्री भित्ताहरुमा थारु समुदायहरुको परम्परा, संस्कृति, रीतिरिवाजलाई चित्रमा देखाइएको छ ।

मेघौलीको पर्यटनलाई टेवा दिनका लागि यो सङ्ग्रहालयले निकै मद्दत पु¥याउन सक्छ । तर, हाल यो सङ्ग्रहालय प्रचारप्रसारको अभावमा पर्यटकलाई आकर्षित गर्न नसक्नुका साथै भरतपुर महानगरअन्तर्गत पर्ने पश्चिम चितवनका ६ वडा थारुजातिको बसोवास रहेको क्षेत्र मानिए पनि थारु सङ्ग्रहालय पर्यटकको अभावमा सुनसान देखिन थालेको बताउँछन्, थारु सांस्कृतिक सङ्ग्रहालयका अध्यक्ष मायाराम चौधरी ।

राष्ट्रिय निकुञ्जको मुख्य पर्यटकीय मुटु रहेको यो क्षेत्र पाटे बाघ, गैँडा, विभिन्न जातका चराचुरूङ्गी, गोहीलगायत अनेक प्रजातिका उभयचर एवं चलचरहरुको मुख्य बासस्थान पनि हो । यस क्षेत्रका अन्य प्रमुख पर्यटकीयस्थलहरुमा ९ वटा सामुदायिक वनहरु, गोलाघाट सूर्यास्तको अनुपमस्थल, राप्ती, नारायणी नदीको संगमस्थल पनि हो ।