साना । इरानका दिवङ्गत नेता अली खामेनीको तस्वीर भएका व्यानर तथा झण्डा र पोस्टरहरू हल्लाउँदै दशौँ हजार मानिसहरूले ‘अमेरिका र इजरायल’विरूद्ध नारा लगाइरहेका यमनी हुथीहरूको वफादारी को प्रति रहन्छ स्पष्ट देखिन्छ ।
यद्यपि, के इस्लामिक गणतन्त्र इरानले लडिरहेको युद्धमा कट्टर हुथी मिलिशिया संयुक्त राज्य अमेरिका र इजरायलविद्ध उत्रनेछ? यो सर्वत्र चासोको बिषय बनेको छ।
मध्यपूर्व युद्ध सुरु भएदेखि हुथी विद्रोहीहरूले आफ्नो राजधानी सानामा नियमित प्रदर्शन गर्दै आएका छन् । इरानी समर्थकहरू इरानी मुस्लम दाजुभाइको पछाडि लामबद्ध हुन पूर्ण शक्तिका साथ बाहिर आएका देखिन्छ।
हुथी नेताले इरानीविरूद्ध अमेरिका र इजरायलले सुरु गरेको युद्धमा सामेल हुन तयार रहेको तर युद्धमा सामेल हुन आदेश जारी नगरिने बताएका छन् । “हाम्रा औंलाहरू ट्रिगरमा छन्, कुनै पनि क्षणमा प्रतिक्रिया दिन तयार छन्,” अब्दुल मलिक अल–हुथीले भने ।
सन् २०२३ अक्टोबरमा इजरायलमाथि हमासको आक्रमणपछि हुथीहरूले रेड सी र स्वेज नहरमा यातायातलाई सुस्त बनाए, कहिलेकाहीँ मिसाइल र ड्रोनहरूको आक्रमणले बीमाको दर उच्च राख्यो र ढुवानीकर्ताहरूलाई वैकल्पिक मार्गहरूमा जान बाध्य बनायो । यो रणनीति भविष्यसूचक साबित भयो । इन्धनको कच्चा पदार्थ र तरलीकृत प्राकृतिक ग्यासको विश्वव्यापी पारगमनको लागि महत्त्वपूर्ण इरानमा हुथी समर्थकहरूले हर्मुजको जलडमरूलाई महत्त्व दिन उही खाका प्रयोग गरे ।
रेड सीको छेउछाउबाट देखिने हुथीहरूले खाडी अर्थतन्त्रको टाउकोमा बन्दुक तेर्साएका छन् र कुनै पनि गोलीले विश्व बजारलाई थप हल्लाउन सक्ने सम्भावना छ।
“हुथी विद्रोहीहरूले आफ्नो स्थान कायम राखेका छन्, तत्परताको सङ्केत दिइरहेका छन् र उनीहरूको विकल्पहरू खुला राखेका छन् जबकि उनीहरूले तत्काल अमेरिका वा इजरायलको प्रतिशोधबाट बच्न आक्रामक नहुन सक्छन्,” अमेरिकास्थित जोखिम सल्लाहकार बाशा रिपोर्टका मोहम्मद अल–बाशाले एएफपीसँग भने ।
ऊर्जा विश्लेषण फर्म केप्लरको नक्साअनुसार, सिङ्गापुर नजिकैको मलाक्का जलडमरूदेखि लाल सागरको ढोकासम्म फैलिएको ट्यांकरहरूको समूह साउदी अरबको यान्बुमा निर्यात टर्मिनलहरूमा पुग्न कोसिस गरिरहेका छन् ।
त्यहाँ, अरब प्रायद्वीपलाई विभाजित गर्ने पाइपहरूको नेटवर्कले पूर्वमा खाडी तटमा भण्डारण ट्याङ्क, रिफाइनरी र तेल क्षेत्रहरूलाई पश्चिममा रेड सीसम्म जोड्छ र यसले बजारमा एक दिनमा सत्तरी लाख ब्यारेल तेल आपूर्ति गर्दछ । यद्यपि यदि हुथीहरू किनारामा रहन्छन् भने यो योजनाले मात्र काम गर्दछ ।
अष्ट्रेलियन स्ट्राटेजिक पोलिसी इन्स्टिच्यूटका वरिष्ठ विश्लेषक माल्कम डेभिसले लेखेका छन्, “इरानको अनुरोधमा हुथीहरूले रेड सीको तेल पूर्वाधारमा कुन बिन्दुमा आक्रमण गर्न थाल्छन्?’
–हिंसाले थकित यमनी–
एक दशकभन्दा बढी युद्धको सामना गरिसकेका सामान्य यमनीहरूका लागि थप हिंसाले उनीहरूको जीवनमा थप कठिनाइ ल्याउनेछ। नाम उल्लेख नगर्ने सर्तमा ३२ वर्षीय एक वकिलले एएफपीसँग भने, “मानिसहरु थकित छन् । उनीहरू लुगाफाटा, स्वास्थ्य सेवा वा खाना र पेय पदार्थको खर्च गर्न सक्दैनन् र अर्को युद्ध पनि सहन सक्दैनन्।”
तर हुथीहरूको गणना जटिल छ।
हुथी मिलिशिया लडाकुहरूले सानामा आक्रमण गरे र अधिकांश जनसङ्ख्या र केन्द्रहरूबाट सरकारलाई अपदस्थ गरे र एक दशकभन्दा बढी समयसम्म यमन गृहयुद्धमा रह्यो । त्यसबेलादेखि यस समूहले इरानको सहयोगमा अत्याधुनिक मिसाइलहरू र विभिन्न प्रकारका ड्रोनहरू जम्मा गरेको छ जुन यमनको सीमाबाट सयौँ किलोमिटरको लक्ष्यमा प्रहार गर्न सक्षम छ।
शिया धर्मको फरक तनावबाट आएका हुथीहरू वैचारिक रूपमा इरानसँग कम बाँधिएका छन् र लामो समयदेखि मध्य पूर्वका अन्य समूहहरूको तुलनामा तेहरानबाट बढी स्वतन्त्रताको आनन्द लिएका छन्।
सन् २०२३ अक्टोबरमा लाल सागर अभियान सुरु गरेपछि यो समूह अमेरिका र इजरायली हवाई आक्रमणबाट पनि पराजित भएको थियो। यद्यपि सन् २०२२ मा युद्धविराममा सहमत भएदेखि हुथीहरूले यमनमा साउदी समर्थित सैन्य गठबन्धनसँग असहज शान्ति कायम गरेका छन् – जसको परिणामले देशभरि लडाईमा नाटकीय कमी आएको छ।
रेड सीमा गोली चलाउनु भनेको साउदी अरबसँग भविष्यमा हुने कुनै पनि सम्बन्ध र यमनको पुनर्निर्माणका लागि उनीहरूले ल्याउन सक्ने अरबौँ डलर र एडेनमा रियाद समर्थित सरकारसँग सम्भावित भविष्यको समाधानको अर्थ हो। यो कदमले अमेरिका र इजरायलका साथै साउदी अरब र खाडी सहयोगीहरूबाट पनि क्रूर प्रतिक्रिया निम्त्याउनेछ।
होडेइडाकी ४० वर्षीया एक गृहिणीले भनिन्, “यस्तो संलग्नताको मूल्य सर्वसाधारणले नै चुकाउँछन्। विगतमा पनि विनाशले निर्दोष नागरिकले जीवन बिना कुनै कारण गुमाए।”
